Taşıyıcı duvar kaldırma

• bir çelik kiriş;
• kolonlu bir çelik kiriş;
• bir çelik portal (çerçeve);
• kompozit bir çelik yapı;
• bir lento;
• ek bir temel önlemi.

Böylece yükleniciniz hangi yapının gerektiğini ve nasıl güvenle uygulanacağını önceden tam olarak bilir.

Bir duvar ne zaman taşıyıcıdır?

Taşıyıcı duvar, bir yapının ana taşıyıcı sisteminin parçasıdır. Duvar şu unsurlardan yük alabilir:

• kat döşemeleri;
• ahşap veya betonarme kirişli döşemeler;
• üstteki duvarlar;
• çatı taşıyıcı sistemleri;
• diğer yapı elemanları.

Bir duvarın gerçekten taşıyıcı olup olmadığı yalnızca duvar kalınlığından anlaşılamaz. Değerlendirdiklerimiz arasında şunlar vardır:

• özgün yapı projeleri;
• statik çizimler;
• döşeme kirişlerinin yönü;
• üstteki duvarların konumu;
• duvarın malzemesi ve kalınlığı;
• konutun yapı sistemi;
• varsa önceki tadilatlar.

Kuşku duyulan hâllerde ek inceleme veya yerinde tespit gerekebilir.

Neden bir statik hesap gerekir?

Taşıyıcı bir duvar kaldırıldığında mevcut bir mesnet ortadan kalkar. Aslen duvar üzerinden aşağıya aktarılan yükler yeni bir taşıyıcı sisteme yönlendirilmelidir. Bu nedenle inşaat mühendisi şunları belirler:

1. mevcut duvara hangi yükün bindiğini;
2. hangi yeni açıklığın oluştuğunu;
3. hangi çelik profilin veya başka bir yapının gerektiğini;
4. hangi mesnet tepkilerinin oluştuğunu;
5. bu kuvvetlerin nereye ulaştığını;
6. mevcut duvarların ve temelin bu kuvvetleri karşılayıp karşılayamayacağını.

Dolayısıyla yalnızca açıklığın genişliği, gereken çelik kirişi belirlemeye yetmez.

Taşıyıcı duvarın yerine hangi yapı gelir?

Doğru çözüm; mevcut yapıya, istenen açıklığa ve mesnetlenme olanaklarına bağlıdır.

Çelik kiriş

Görece sınırlı bir açıklıkta çelik kiriş çoğu zaman yeterince sağlam yığma veya betonarme duvarlara doğrudan oturtulabilir. Sık kullanılan çelik profiller örneğin:

• HEA;
• HEB;
• IPE.

Hangi profilin gerektiği hesapla belirlenir. Yalnızca kirişin dayanımı değil; sehim, mesnet uzunluğu, yerel basınç gerilmesi, stabilite, birleşimler ve yangına dayanıklı kaplama da önemli olabilir.

Büyük açıklıkta çelik portal

Neredeyse duvarın tamamı kaldırıldığında, çoğu zaman bir kirişi güvenle oturtacak kadar yığma kalmaz. Bu durumda çelik portal gerekebilir. Bir çelik portal genellikle şunlardan oluşur:

• yatay bir çelik kiriş;
• bir veya iki düşey kolon;
• başlık levhaları veya köşe birleşimleri;
• taban levhaları;
• bağlantı elemanları;
• gerekirse temel önlemleri.

Kolonlar büyük yoğunlaşmış kuvvetleri aşağıya aktarır. Bu nedenle bu kolonların altında ne olduğu her zaman araştırılmalıdır. Bir taşıyıcı sistem, ancak yük temele kadar güvenle aktarılabildiğinde tamamlanmış olur.

Çelik kirişten temele

Bir taşıyıcı duvarı kaldırırken yalnızca yeni kirişe bakmayız. Tüm yük aktarımı önemlidir:

Bu, özellikle yeni kolonlar kullanıldığında önemlidir. Bir kolon örneğin, aslen böyle yoğunlaşmış bir yük için tasarlanmamış mevcut bir ahşap veya betonarme döşemeye oturabilir. O zaman ek önlemler gerekebilir, örneğin:

• bir alt kiriş (taşıma kirişi);
• alt kata yeni bir kolon;
• bir beton pabuç (soket);
• bir temel kirişi;
• yerel bir güçlendirme;
• ek bir temel kazığı.

Bunun gerekip gerekmediği her duruma göre belirlenir.

Taşıyıcı duvarı kısmen kaldırma

Her tadilat duvarın tamamen kaldırılmasını gerektirmez. Örneğin şunlar için bir açıklık oluşturabilirsiniz:

• bir geçiş;
• çift kanatlı kapı;
• sürme kapı;
• açık mutfak;
• daha büyük bir oturma odası;
• geçişli bir mutfak adası.

Kısmi bir açıklıkta da ne kadar yığmanın korunduğu ve bunun mesnet olarak yeterli kapasitede olup olmadığı denetlenmelidir. Örneğin 1,20 metrelik bir açıklık, 4 veya 5 metrelik bir açıklıktan farklı bir çözüm gerektirir.

Mutfak ile oturma odası arasındaki taşıyıcı duvarı kaldırma

En sık yapılan tadilatlardan biri mutfak ile oturma odasının birleştirilmesidir. Eski konutlarda iki mekân arasında çoğu zaman, kat döşemesinin üzerine oturduğu taşıyıcı bir duvar bulunur. Bu duvar kaldırılınca daha büyük bir yaşam alanı oluşur; ancak statik açıdan döşeme yeniden mesnetlenmelidir. Bu sırada değerlendirdiklerimiz arasında şunlar vardır:

• döşemenin açıklık yönü;
• üstteki duvarlar;
• baca veya şaftların konumu;
• mevcut mesnet;
• istenen net yükseklik;
• kirişin tavan içine veya altına gizlenebilme olanağı.

Mümkün olduğunda, çelik yapının iç mekâna olabildiğince verimli biçimde yerleştiği pratik bir çözüm ararız.

Bir ek yapı için taşıyıcı arka cepheyi kaldırma

Bir ek veya genişletme yapısında çoğu zaman mevcut arka cephenin büyük bir bölümü kaldırılır. Bu, statik açıdan genellikle sıradan bir iç duvar açıklığından daha köklüdür. Arka cephe şu yüklerle yüklenebilir:

• kat döşemesi;
• üstteki cephe;
• çatı sistemi;
• yığma duvar;
• stabilite kuvvetleri.

Bu nedenle geniş bir arka cephe açıklığı için sıklıkla çelik portal kullanılır. Ayrıca yeni kolonların altındaki temelin yeterince sağlam olup olmadığı denetlenmelidir.

Bir dairede taşıyıcı duvar kaldırma

Dairelerde bir açıklık ek dikkat gerektirir. Konutunuzun taşıyıcı sistemi daha büyük bir yapının parçasıdır. Bir taşıyıcı duvar, dairenizin üzerindeki birçok katın yükünü alabilir. Bu nedenle kuvvetler müstakil bir konuta göre çok daha büyük olabilir. Ayrıca başka taraflar da işin içinde olabilir, örneğin:

• kat malikleri birliği;
• yönetici;
• belediye;
• mimar;
• yüklenici;
• birliğin inşaat mühendisi.

Yönetim planına ve iç yönetmeliğe bağlı olarak ayrıca kat malikleri birliğinin izni gerekebilir. Belediye izni, birliğin olası özel hukuk iznini ortadan kaldırmaz.

Çalışmalar sırasında geçici destekleme

Üstteki taşıyıcı sistem güvenle desteklenmeden bir taşıyıcı duvar öylece kaldırılmamalıdır. Uygulama sırasında geçici destekleme gerekebilir; bu genellikle inşaat destekleri (payandalar) ve geçici taşıma kirişleriyle yapılır. Kesin yöntem şunlara bağlıdır:

• üstteki döşemenin yükü;
• kat sayısı;
• döşeme kirişlerinin yönü;
• desteklerin altındaki zemin/mesnet;
• iş sırası;
• açıklığın boyutları.

Ayrıca desteklerin üzerinde durduğu döşemenin geçici yükü karşılayıp karşılayamayacağı denetlenmelidir.

Taşıyıcı duvarda destekleme (payanda) planı

Basit durumlarda yüklenici, geçici desteklemeyi statik esaslara ve olağan uygulama yöntemlerine göre yapabilir. Daha karmaşık durumlarda ayrı bir destekleme planı gerekli veya akıllıca olabilir. Bu planda örneğin şunlar belirtilir:

• desteklerin konumu;
• eksenler arası mesafe;
• geçici taşıma kirişleri;
• yük aktarımı;
• alt katlardaki mesnetleme;
• uygulama sırası.

Esas; mevcut taşıyıcı sistemin tüm tadilat boyunca stabil ve güvenli kalmasıdır.

Çelik kiriş için statik hesap

Kesin taşıyıcı sistem için hesapladıklarımız arasında şunlar vardır:

• kalıcı yükler;
• hareketli (kullanım) yükleri;
• üstteki duvarlardan gelen yükler;
• döşeme yükü;
• ilgiliyse çatı yükü;
• eğilme momenti;
• kesme kuvveti;
• sehim;
• mesnet tepkileri;
• kolon kuvvetleri;
• gerekli yerlerde birleşimler.

Mevcut bir yapının tadilatında yapısal güvenlik, mevcut yapı ve tadilat için geçerli olan çerçeve içinde değerlendirilir. Hollanda yapı kararnamesi (Bbl) bunun için NEN 8700 serisine atıf yapar. İlgili yükler için NEN 8701, NEN 8700 ve Eurocode'larla birlikte kullanılır.

Yüklenici için statik çizim

Hesaba ek olarak anlaşılır bir statik çizim hazırlarız; bu çizimde örneğin şunlar gösterilebilir:

• yeni kirişin konumu;
• çelik profil;
• kolonlar;
• açıklığın boyutları;
• mesnetler;
• taban levhaları;
• birleşimler;
• mesnet altı şerbet/dolgu;
• destekleyici yapılar;
• ilgili kesitler;
• statik notlar.

Böylece yüklenici, çelik yapıyı sipariş etmek ve monte etmek için açık esaslara sahip olur.

Taşıyıcı duvar kaldırma izni

Bir taşıyıcı duvarın kaldırılması yapının taşıyıcı sistemini değiştirir. Teknik yapı faaliyeti bakımından bu, Bbl uyarınca izne tabidir. İzin başvurusunda örneğin şunlar gerekebilir:

• mevcut kat planı;
• yeni kat planı;
• statik hesap;
• statik çizim;
• çelik yapı detayları;
• mevcut yapı hakkında ek bilgiler.

Yapıya ve konuma bağlı olarak başka kurallar veya izinler de geçerli olabilir; örneğin bir anıt yapı, korunan bir bina veya belediye çevre planındaki kurallar. Hollanda izin portalı (Omgevingsloket) üzerinden, belirli adres için hangi faaliyet ve izinlerin geçerli olduğu denetlenebilir.

Neden önce hesap, sonra yıkım?

Bazen yerine hangi yapının geleceği belli olmadan taşıyıcı duvar kısmen kaldırılır. Bu, gereksiz riskler doğurur. Güvenli bir sıra şudur:

1. Mevcut yapıyı inceleyin. Önce konutun statik olarak nasıl kurulduğunu belirleriz.
2. İstenen açıklığı belirleyin. Tasarımcı veya işveren ile birlikte kesin ölçüleri saptarız.
3. Yapıyı hesaplayın. Ardından kiriş, kolonlar ve mesnetler hesaplanır.
4. Geçici desteklemeyi belirleyin. Yıkımdan önce mevcut yapının nasıl geçici olarak taşınacağı netleşir.
5. Yeni yapıyı yerleştirin. Ancak bundan sonra taşıyıcı duvar denetimli biçimde kaldırılır ve kesin yapı yerleştirilir.

Bu yöntem; denetimsiz şekil değiştirme, çatlama veya stabilite kaybı riskini azaltır.

Hangi bilgilere ihtiyacımız var?

İlk değerlendirme için tercihen şunları alırız:

• konutun adresi;
• kat planları;
• özgün arşiv çizimleri;
• istenen açıklık genişliği;
• duvarın her iki yüzünün fotoğrafları;
• ilgiliyse üst ve alt katın fotoğrafları;
• mevcut statik çizimler;
• tadilatın kısa açıklaması.

Arşiv çizimleriniz yok mu? O zaman önce hangi bilgilerin eksik olduğunu ve ek ölçüm veya inceleme gerekip gerekmediğini değerlendirebiliriz.

Arşiv çizimleri ve mevcut yapı

Eski konutlarda belediye arşiv çizimleri şu konularda çok bilgi verebilir:

• taşıyıcı duvarlar;
• kirişli döşemeler;
• betonarme döşemeler;
• çelik yapılar;
• temel;
• özgün plan düzeni.

Ancak arşiv çizimleri her zaman eksiksiz değildir ve fiili durum sonradan değişmiş olabilir. Bu yüzden önemli statik veriler gerektiğinde mevcut duruma göre doğrulanır.

Çalışma yöntemimiz

1. İlk değerlendirme. Çizimleri, fotoğrafları ve istenen durumu bize gönderirsiniz. Hangi yapı elemanlarının ilgili olduğunu değerlendiririz.
2. Yük aktarımının belirlenmesi. Duvarın hangi döşeme, duvar veya çatıları taşıdığını araştırırız.
3. Statik tasarım. Uygun bir çözüm tasarlarız; örneğin çelik kiriş veya portal.
4. Hesap. Yapı hesaplanır ve denetlenir.
5. Statik çizim. Tasarımı anlaşılır bir teknik çizime dökeriz.
6. Koordinasyon. Gerektiğinde yapıyı yüklenici, mimar, çelik imalatçısı veya belediye ile koordine ederiz.

Pratik statik çözümler

En ağır yapı otomatik olarak en iyi yapı değildir. Uygulamanın pratikliğine de bakarız. Örneğin şunlar rol oynar:

• istenen tavan yüksekliği;
• mevcut mesnet;
• çeliğin montajı;
• tesisat;
• doğramaların konumu;
• mevcut döşeme;
• şantiyenin erişilebilirliği;
• çelik ve montaj maliyeti.

Bazen farklı bir profil serisinden daha alçak bir çelik profil daha pratiktir. Başka durumlarda bir portal, çok ağır serbest oturan bir kirişe göre daha verimlidir. Bu nedenle çözüm hem hesaba hem de fiili uygulamaya göre belirlenir.

Genel yapı danışmanlığı veya statik uzmanlığımızın dışındaki projeler için Aboss Bouwadvies ile birlikte çalışırız.

Taşıyıcı duvar kaldırma hakkında sık sorulan sorular